ĐỂ CON TRỞ THÀNH SONG NGỮ THỰC SỰ

17:45 - 03/09/2019 918

HIỂU THẾ NÀO VỀ NGOẠI NGỮ VÀ SONG NGỮ?

I. HIỂU THẾ NÀO VỀ NGOẠI NGỮ VÀ SONG NGỮ.  

*Ngoại ngữ, hay ngôn ngữ thứ hai là thứ tiếng được phát triển có thể sau, có thể đồng thời với ngôn ngữ được nói nhiều nhất trong gia đình hay cộng đồng chúng ta đang sống. 

*Học Tiếng Anh (hay bất cứ ngoại ngữ nào) với trẻ nhỏ là làm quen với ngôn ngữ thứ hai qua nhiều hình thức, hoạt động phù hợp với nhận thức, cảm xúc, kỹ năng, nhu cầu sử dụng ngôn ngữ của từng lứa tuổi để ngôn ngữ có thể vào một cách tự nhiên, chuẩn xác và với một lộ trình phù hợp nhất.

*Song ngữ hay chương trình song ngữ: Song ngữ là khả năng hiểu và làm người khác hiểu mình bằng hai thứ tiếng. Chương trình song ngữ là chương trình mà hơn một thứ tiếng được sử dụng trong ngày. Chương trình song ngữ khuyến khích trẻ em sử dụng ngôn ngữ thứ nhất trong trường (ngôn ngữ mẹ đẻ hay ngôn ngữ sử dụng nhiều nhất ở nhà) và giới thiệu Tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai. (Trích từ tài liệu của Siraj-Blatchford, Supporting identity diversity and language in the early years. 2000, ch.2 pp19-41. Open University Press). Trẻ em sẽ liên hệ ngôn ngữ với những người cụ thể (nói thứ tiếng đó) và với địa điểm, môi trường nơi hai ngôn ngữ được sử dụng một cách có hệ thống.

Tầm quan trọng của việc học ngôn ngữ thứ hai cũng như các điều kiện tốt nhất để học ngôn ngữ thứ hai đã được chứng minh và khẳng định:

1. Song ngữ thịnh hành hơn là những người chỉ nói một thứ tiếng nghĩ. Hơn 70% dân số thế giới nói hơn một thứ tiếng. Vậy nên việc lớn lên nói hơn một thứ tiếng cũng tự nhiên như việc nói một thứ tiếng vậy.

2. Nghiên cứu chỉ ra rằng 6 năm đầu đời là giai đoạn quan trọng nhất cho phát triển ngôn ngữ và trẻ con có thể học hơn một thứ tiếng từ khi mới sinh ra và đây là hiện tượng bình thường ở nhiều nước trên thế giới.

3. Ngôn ngữ được thực hiện và nắm bắt với các thành phần sau: phonology (âm của ngôn ngữ), vocabulary (vốn từ vựng), grammar (ngữ pháp, cái cách các từ được sắp đặt và xếp vào với nhau), discourse (cách các câu được ghép lại với nhau); và pragmatics (các luật lệ sử dụng ngôn ngữ) - Tabors (1997:7). Trẻ em được xem là sử dụng ngôn ngữ thành thạo khi chúng nắm bắt được các mảnh ghép đó.

4. Tuy nhiên, ngôn ngữ không chỉ là từ và ngữ pháp, ngôn ngữ liên quan đến việc học cách sử dụng nó trong cái cách chấp nhận được về mặt giao tiếp xã hội.

5. Trong những năm đầu đời, giao tiếp với người lớn và trẻ em là chìa khóa để học ngôn ngữ.

6. Lợi ích của việc học ngôn ngữ thứ hai không chỉ nằm trong ngôn ngữ. Những lợi ích phi ngôn ngữ đó là: nâng cao tính tự trọng của trẻ, suy nghĩ tích cực và tự tin với việc học ngôn ngữ, sự linh hoạt trong tư duy và nhận thức, tăng khả năng giải quyết vấn đề, dám nghĩ dám làm trong việc học, dám đổi mới trong khi học (bao gồm các môn học khác).

7. Một chương trình mầm non tốt có thể đẩy mạnh khả năng giao tiếp ngôn ngữ của trẻ và nó cũng có thể củng cố và gìn giữ ngôn ngữ mẹ đẻ (ngôn ngữ ở nhà) cho trẻ song ngữ. Vì vậy, điều quan trọng khi cho trẻ em học Tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai là ngôn ngữ phải được làm quen trong một chương trình mầm non hơn là dạy một cách trực tiếp Tiếng Anh. Trong thời gian đầu học Tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai, những đứa trẻ nói thứ tiếng khác ở nhà học cách kết nối các từ với những khái niệm chúng được học với ngôn ngữ đầu tiên. Những đứa trẻ này sẽ có cơ hội trở thành "song ngữ" nếu chúng được phép sử dụng ngôn ngữ ở nhà trong môi trường mới ở trường cũng như được học bằng ngôn ngữ thứ hai các từ mới, đồ vật mới, hành động mới đã được học qua ngôn ngữ đầu tiên của chúng. Các nghiên cứu khoa học khẳng định tầm quan trọng của việc trẻ em phải được tiếp tục học thứ tiếng đầu tiên của chúng vì có nhiều bằng chứng cho thấy rằng việc học ngôn ngữ thứ hai sẽ tốt hơn nhiều nếu ngôn ngữ thứ nhất là nền tảng vững chắc cho ngôn ngữ thứ hai. (Theo Siraj-Blatchford, Supporting identity diversity and language in the early years. 2000, ch.2 pp19-41. Open University Press) 

 

II. HỌC TIẾNG ANH NHƯ THẾ NÀO VÀ GIÚP CON THẾ NÀO?

*Học Tiếng Anh như một chương trình mầm non bằng Tiếng Anh, tất nhiên sẽ có nhiều hoạt động, hát múa, trò chơi, đọc chuyện, hoạt động nhóm, hoạt động một thầy một trò, nhúng trong môi trường ngôn ngữ, hai hệ thống ngôn ngữ rạch ròi tách biệt... Chương trình của Just Kids đã thiết kế như một chương trình mầm non bằng Tiếng Anh ngay từ những ngày đầu tiên với các nguyên tắc đó: hoạt động sáng tạo, show n tell, toán, nhạc, đọc, chơi... để trẻ có thể học và sử dụng Tiếng Anh bằng nhiều hình thức và bằng cách tự nhiên nhất.

 *Nguyên tắc và kỹ thuật cốt lõi nhất là: Khi chúng ta nghĩ tới việc một đứa trẻ được phát triển tự nhiên để có thể độc lập tự chủ trong mọi lĩnh vực nhận thức tình cảm xã hội cảm xúc hành vi, ngôn ngữ, sáng tạo, thể chất… phù hợp với độ tuổi của chúng nó, chúng ta hãy nghĩ rằng phát triển Tiếng Anh cho trẻ cũng vậy.

Nguyên tắc học Tiếng Anh cơ bản cũng như nguyên tắc phát triển một đứa trẻ thành một con người độc lập, thông qua cái gọi là "scaffolding", nôm na là "chồng lên dần dần", gợi mở, bao gồm: demo, làm mẫu, đưa ra vấn đề, lần lượt (turn-taking), hỏi, kéo sự chú ý của trẻ, nhắc lại và khen ngợi. Quá trình "chồng lên dần dần"/gợi mở này dược hỗ trợ bằng các dụng cụ trực quan và ngôn ngữ cơ thể.

Ví dụ: 

Trẻ: Teacher, this where? (Hai cô trò đang lắp ghép xếp hình, trẻ đưa một miếng ghép ra hỏi cô để cái này ở đâu).

Teacher: Where do you want to put that piece? Con muốn để miếng này ở đâu? (Hỏi – Chú ý là cô không trả lời ngay câu hỏi của trẻ mà hỏi lại luôn)

Trẻ: A cat. Con mèo.

Teacher: You're making a puzzle about a cat. Con đang xếp hình con mèo. (Đưa ra vấn đề, và cũng là demo ngôn ngữ, nhắc lại)

Trẻ: A eye. Cái mắt

Teacher: Yes, that's right. It might fit here. (Đúng rồi. Nó có thể vừa vào đây - Giáo viên chỉ) - Làm mẫu.

Trẻ: One more eye. Thêm một cái mắt nữa.

Teacher: That's right. It's got two eyes. (Đúng rồi, nó có hai mắt. - Nhắc lại, demo ngôn ngữ). Somewhere near the other one? Oh good shot. Chắc gần cái mắt lúc nãy? Ồ, giỏi quá. (Giáo viên gật đầu) Khen ngợi.

(Clarke 1996).

Bố mẹ có thể làm được điều đó ở nhà với con không? Hoàn toàn có thể làm được. Scaffolding có thể thực hiện mọi lúc mọi nơi và trong bất cứ giao tiếp nào với trẻ không kể chỉ là Tiếng Anh. Thêm vào đó là "thử thách cho trẻ", đừng hỏi nhiều các câu hỏi quá dễ mà trẻ có thể trả lời theo chiều hướng đúng. Hãy hỏi các câu hỏi mà câu trả lời có thể là ngược lại để kích thích trẻ nói và có một sự cân bằng cần thiết về sự dễ cũng như sự khó. Ví dụ:

Đọc sách cho trẻ con ở nhà xong thì có thể hỏi trẻ thế này:

Mẹ: Is this James, Bi? (Chỉ vào Thomas và hỏi đấy có phải là James không)

Bi (3-4 tuổi): No. (Không)

Mẹ: Who is this then? (Vậy ai đây?)

Bi: Thomas.

Mẹ: Yes, that's right. It's Thomas. What color is Thomas? (Đúng rồi. Đó là Thomas. Thomas có màu gì?)

Bi: It's blue.  (Nó có màu xanh nước biển.)

Mẹ: Is James blue too? (Vậy James cũng màu xanh nước biển à?)

Bi: No. (Không)

Mẹ: What color is James? Yellow? Purple? Green? Red?  (Vậy James màu gì? Màu vàng, màu tím, màu xanh lá cây, màu đỏ?)

Bi: Red. (Màu đỏ)

Mẹ: Yes, that's right. James is red. What is Thomas doing?  (Đúng rồi, James màu đỏ. Thomas đang làm gì vậy?)

Bi: I don't know. (Con không biết.)

Mẹ: Is he shunting the trucks? (Có phải nó đang đẩy các toa tàu không?) (Gợi lại thông tin Thomas thường đẩy các toa tàu, vừa là nhắc lại ngôn ngữ vừa gây hứng thú).

Bi: No. 

Mẹ: Is he taking the milk?  I think he has milk on his trucks. (Nó đang chở sữa à? Mẹ nghĩ là các toa tàu của nó đang chở sữa. (Gợi lại các thông tin từ các câu chuyện trước khi Thomas đi chở sữa).

Bi: No.

Mẹ: What is he doing? (Thế thì nó đang làm gì?)

Bi: He is broken. (Nó bị hỏng rồi)

Mẹ: Oh, he is broken. You are so right. But what is he doing?  (Ồ, nó đang bị hỏng. Con nói đúng rồi. Vậy nó đang làm gì?)

Bi: He is waiting for ....(Nó đợi....)

Mẹ: someone to come and rescue him? (nói tiếp lời: ai đó đến và cứu nó?)

Bi: Yes.

Mẹ: Wow, you are so good, Bi. (Con giỏi quá.) Và dĩ nhiên là thơm, và ôm.

Điều tối kị là nếu bố mẹ đọc sách cho con hay làm bất cứ cái gì để dạy Tiếng Anh cho con thì tra khảo theo kiểu "kiểm tra kiến thức" theo trình tự và gây nhàm chán, căng thẳng cho trẻ. Kiểu như: What is this? What color is this? How many legs? How many apples? ...mà không có sự "lần lượt", đối thoại của hai người.

III. BỐ MẸ GIÚP CON Ở NHÀ THẾ NÀO? 

1. Nhớ nguyên tắc vô cùng cơ bản: Trẻ song ngữ sẽ hình thành thói quen nói ngôn ngữ này với người này và nói ngôn ngữ kia với những người khác. Trẻ cũng hình thành thói quen nói ngôn ngữ này trong môi trường này và nói ngôn ngữ khác trong môi trường khác. Vậy nên, nếu bạn không bằng cách nào đó tạo cảm giác bạn nói thứ tiếng đó và tạo môi trường của thứ tiếng đó, con bạn sẽ không nói Tiếng Anh với bạn ở nhà dù có thúc ép đến đâu. Rõ ràng trẻ nói Tiếng Anh ở trường vì thầy cô người nước ngoài chỉ nói Tiếng Anh, và trong môi trường ở trưởng, chúng nó quen với việc nói Tiếng Anh.

2. Vậy nên, vẫn cứ là làm sao cho trẻ thoải mái với mình và với môi trường ở nhà. Nguyên tắc để trẻ cảm thấy an toàn để nói Tiếng Anh ở nhà:

- Tạo nên một môi trường ngôn ngữ tự nhiên. Không nên bắt con nghe cái này đi con xem cái này đi, nghe cái này đi nhắc lại cái từ đấy cho đúng... Bố mẹ phải tạo ra mối quan tâm. Bật nhạc, bất cứ nhạc nào (chỉ cần không quá người lớn theo hướng sexy và bạo lực quá) trong nhà, không cứ là nhạc trẻ con, và thỉnh thoảng lẩm bẩm hát theo khi ngồi với trẻ, nhảy với trẻ. Có cái gì hay hay trên vô tuyến: Con ơi ra xem này, con gấu nó đi đâu thế kia? Đấy là con gấu à? Hình như nó tên là Pooh. Nó đang bị lạc hay sao ấy nhỉ...

- Các nhà kinh doanh đại tài đã nghĩ hộ chúng ta rất nhiều. Bây giờ trẻ con xem được cái gì trên TV là cũng có thể mua được. Khi bố mẹ mua vài đoàn tàu Thomas cho con thì con chắc chắn sẽ vô cùng thích thú để xem Thomas trên TV.  Nó sẽ xem Thomas, rồi cầm đoàn tàu chơi đóng vai các đoàn tàu gần giống trên phim, và thuyết minh sáng tạo hơn trên phim. Xem xong rồi có lẽ chúng nó cũng sẽ thích thú để nghe đọc chuyện về Thomas và các đoàn tàu. Tương tự như thế, chơi các trò chơi của Spot rồi chắc chắn chúng nó cũng sẽ thích nghe chuyện Spot hay xem video về Spot. Hay ngược lại đọc Spot cho trẻ rồi chắc chắn các chơi trò chơi về Spot cũng sẽ hấp dẫn chúng nó. Đó thực sự là môi trường liên hoàn thể hiện ngôn ngữ dưới các hình thức khác nhau, nhắc lại, bổ sung, củng cố ngôn ngữ, vốn từ cho trẻ, trong một khung cảnh mà chúng nó có thể đoán và hiểu được, và dĩ nhiên vì thế mà có thể tái tạo và sử dụng được một cách phù hợp.

- Hãy ngồi học và cùng cười với trẻ nếu bạn không biết Tiếng Anh hay không tự tin vào Tiếng Anh của mình. Mở máy tính ra cùng chơi với nhau, cùng học và cùng cười với lỗi của nhau. Mục tiêu là trẻ phải quen với việc bạn cũng sử dụng ngôn ngữ đó và đúng sai không quan trọng. Cho trẻ biết là chúng nó làm được và làm tốt hơn bạn. Con giỏi thế, thế mà mẹ không biết.

- Điều cấm kỵ là sửa sai cho trẻ, thúc giục trẻ nói đi, đây này, two birds. Hãy hỏi gợi mở và hãy sửa sai gián tiếp, nhẹ nhàng. Ví dụ:

Mommy, it's a butterfly. (Đây là con bướm) Mẹ: You think? Is it not a bird? (Con nghĩ thế à? Chứ không phải là con chim à? -Gợi mở, gợi ý, không áp đặt theo kiểu: No, it's a bird). Trẻ: Oh yes, a bird. (Đúng rồi, con chim). Mẹ: That's right. You are very good. It's a bird. Ok, let's find the butterfly. Can you find the butterfly? Yes, here it is. Butterfly. (Đúng rồi. Con giỏi quá. Đó là con chim. Nào, bây giờ ta tìm con bướm nhé. Con có thể tìm con bướm không? (Trẻ chỉ). Đúng rồi, nó đây rồi. Con bướm.

Trẻ:  Mommy, Dug (thay vì Dog). Yes, that's right. (Thừa nhận cố gắng của trẻ, nó chỉ đúng con chó, chỉ là phát âm chưa chuẩn). It's a dog, d-o-g. What color is the dog? (Nhắc lại bằng nhiều cách mà trẻ không hề biết là đang được sửa sai).

 - Song ngữ chính là khả năng hiểu và làm người khác hiểu mình, vậy nên đúng – sai không quan trọng bằng việc trẻ cố làm người khác hiểu mình, thể hiện mình, để ngôn ngữ phát ra một cách tự nhiên. Nếu quá chú trọng vào việc nói đúng (ngữ pháp chẳng hạn), trẻ sẽ bị mất phản xạ nói tự nhiên đó. Việc nói “đúng” sẽ được hình thành dần dần theo thời gian, nên chúng ta không nên đốt cháy giai đoạn.

IV. LỘ TRÌNH HỌC TIẾNG ANH.

1. Như đã nói ở trên, học Tiếng Anh cũng như học bất cứ cái gì, lộ trình phải phù hợp với sự phát triển về mọi mặt và sự sẵn sàng về mọi mặt của trẻ. Hãy theo đúng lộ trình cho trẻ mầm non: làm quen với ngôn ngữ, kỹ năng nghe, giao tiếp (dù chỉ là gật hay lắc), kỹ năng nói và dần dần đến kỹ năng đọc và "tô", đúng như lộ trình học mầm non bình thường bằng Tiếng Việt. Một số phụ huynh ép con đọc Tiếng Anh, nhớ từ để đọc từ khi 3-4 tuổi thậm chí 2 tuổi hay sớm hơn. Việc đó thực sự không cần thiết. Trẻ đến 5-6-7 tuổi rồi đọc và biết đọc biết vẫn là sớm, chưa muộn. Với một chương trình phù hợp, trẻ sẽ biết đọc biết viết đúng, vững chắc, có hệ thống hơn là nhớ được vài từ để học thuộc để đọc từ sớm và không thực sự có ý nghĩa gì cả.  Khả năng và sự phát triển não bộ cũng như thời gian của trẻ cũng chỉ đến thế, khi học được cái này thì mất cái kia, điều cần thiết là chúng ta phải nghĩ đến nhu cầu phát triển về mọi mặt của trẻ phù hợp với sự phát triển tự nhiên của chúng. Sao chúng ta không để cho chúng nó đóng vai công chúa hoàng tử bằng cái thứ Tiếng Anh bập bõm vì đến 7-8 tuổi liệu chúng nó có còn muốn chơi đóng vai???

2. Thời kỳ mầm non sẽ là thời kỳ bùng nổ về ngôn ngữ, vậy hãy cho trẻ được sử dụng Tiếng Anh nói bằng nhiều hình thức nhất, quan trọng là trẻ thể hiện được ý muốn và ý kiến của mình. Vì kỹ năng xã hội là thứ quan trọng nhất mà ngôn ngữ đưa lại, và Tiếng Anh cũng để giúp hình thành và phát triển kỹ năng xã hội cho trẻ.

3. Lên lớp một, hai, không nói đến những trẻ sẽ vào trường quốc tế học 100% Tiếng Anh, những đứa trẻ khác đã học nhiều Tiếng Anh ở lứa tuổi mầm non đi học trường Tiểu học có dạy Tiếng Anh và học thêm Tiếng Anh ở ngoài nữa chắc chắn vẫn sẽ chững lại, không bung ra nhiều như trước đây và phụ huynh cảm thấy con chậm tiến hay thậm chí là thụt lùi. Nguyên nhân vô cùng đơn giản: 1/ Ngoài chuyện trẻ rất ngỡ ngàng hoang mang trong một môi trường mới, việc học nhiều thứ khác cũng chiếm đi phần lớn thời gian cũng như trí não của chúng. 2/ Nhiều kỹ năng khác cần được phát triển và hoàn thiện, và dĩ nhiên là những cái mạnh của chúng nó sẽ bị san bớt đi cho cái cần được phát triển thêm. 3/ Thời kỳ hoàng kim của việc học ngôn ngữ thứ hai đã qua, đặc biệt là sau 7 tuổi. 4/ Chúng nó mất đi sự hồn nhiên, "không sợ sai" như khi còn là độ tuổi mẫu giáo, chúng nó ý thức rõ ràng hơn về sự ảnh hưởng của hành động, lời nói, sự đúng sai của mình đến sự "người lớn nghĩ gì về mình". Tuy nhiên, ngôn ngữ hay kỹ năng không mất đi, chúng chỉ chuyển sang hình thức khác và san ra nhiều kỹ năng khác, và đến giữa lớp ba cho đến hết lớp ba, những bố mẹ kiên trì và những đứa trẻ vẫn được đều đặn học Tiếng Anh sẽ thực sự "bùng nổ" về ngôn ngữ, một cách toàn diện. 

4. Việc duy trì Tiếng Anh cho trẻ từ lớp ba trở đi bằng nhiều hình thức và kỹ năng là quan trọng. Lúc này tất cả phải phát triển đều như nhau, và mọi việc, thực ra quá đơn giản. 

V. KẾT LUẬN:

1. Học Tiếng Anh cũng như phát triển nhân cách và trí tuệ cho con bạn. Con bạn cần được hướng dẫn, gợi mở một cách tự nhiên thoải mái nhất để có thể tự tin, độc lập, tự chủ.

2. Đừng đốt cháy giai đoạn. Piaget đã nói: Một đứa trẻ chưa sẵn sàng đến giai đoạn phát triến tiếp theo thì nó chưa thể đi đến giai đoạn phát triển tiếp theo.

3. Sự hỗ trợ của bạn là quan trọng. Vygotsky đã nói: Đứa trẻ sẽ học tốt hơn rất nhiều nếu có sự hỗ trợ của người lớn hay của đứa trẻ lớn hơn biết nhiều hơn nó.

                                                                                                    Tác giả bài viết: Thạc Sỹ Giáo Dục Phạm Thị Cúc Hà - Điều Phối Chương trình Just Kids


Tin liên quan